Sans titre


þehidler vurulunca deðil, unutulunca ölürler
Dünya tarihini deðiþtiren Çanakkale Savaþý cesaretin kahramanlýða dönüþtüðü ve eþi görülmemiþ bir centilmenlik savaþýdýr. Her iki tarafýn birbirinden nefret etmeden, siperlerden birbirlerine su ve yiyecek atarak þehitlerinin de koyun-koyuna yattýðý destansý bir savaþtýr.

18 Mart 1915 deki deniz harekatý ile baþlayan Çanakkale Savaþý’nda Ýtilaf Devletleri boðazý geçemeyince 25 Nisan 1915’de Gelibolu Yarýmadasý’na asker çýkarmýþ ve sekiz buçuk ay sürecek olan kara savaþlarý baþlamýþtýr. Bu savaþýn sonunda müttefikler 43 bin þehit, 30 bin kayýp,72 bin yaralý verirken Türk ordusu da 55 bin þehit , 25 bin hastanede yaralý iken ölen,10 bin kayýp ve 100 bin yaralý vermiþtir. Atatürk’ün bu savaþ hakkýnda söylediði þu söz bu kayýplarýn daha sonra ülkemize ne gibi bir etkisi olduðunu anlatmasý bakýmýndan çok önemlidir: “Biz Çanakkale’de bir Darülfünun gömdük”.

30 Kasým 1915’de Üsteðmen Ali Rýza ve Teðmen Orhan Bey karaya oturan bir kruvazörü bombalarken bir Fransýz uçaðýný da makineli tüfekle düþürmüþ ve “düþman uçaðý düþüren ilk pilotlar” olarak tarihe geçmiþlerdir. Müttefik kuvvetlerinden geride kalabilenler 20 Aralýk 1915’de Anafartalar ve Arýburnu’nu , 9 Ocak1916’da Seddülbahir’i boþaltarak topraklarýmýzý terk etmiþlerdir. Çanakkale’de müttefiklerin baþarý saðlayamamasý üzerine Ýngiltere’de hükümet düþmüþ ve Deniz Kuvvetleri Bakaný olan Winston Churchill ve Amiral Fisher istifa etmek zorunda kalmýþtýr.

General W.Birdword’un Çanakkale Savaþlarý için tarihe geçen þu sözleri birçok gerçeði ifade etmektedir:
“ Türk askeri kadar vataný için gözünü kýrpmadan ölen,savaþ anýnda müthiþ cesaret ve fýrtýnalar yaratan,ateþ kesildiði zaman onun kadar iyi yürekli,yumuþak kalpli,düþmanýn yaralarýný saran,sýrtýnda taþýyarak onu ölümden kurtaran bir asker yeryüzünde görülmemiþtir.”

Gelibolu Yarýmadasý 1973 yýlýnda Milli Park ilan edilmiþtir. Gelibolu Milli Parký’nýn sýnýrlarý Gelibolu Yarýmadasý’nýn Saroz Körfezinden Ece Limanýna ve Çanakkale Boðazý’ndaki Akbaþ Ýskelesi arasýndadýr. Bu bölgede Seddülbahir Köyü çevresindeki Tekke ve Hisarcýk burunlarý, Ertuðrul, Morto, Ýkizkoylarý, Alçýtepe, Kerevizdere, Zýðýndere ile kuzeydoðuda yer alan Arýburnu, Conkbayýrý, Kocaçimen, Kanlýsýrt, Anafartalar ve Suvla koylarý Çanakkale Savaþlarý’nýn yapýldýðý alanlardýr. Bu nedenle bu bölgede her biri ayrý bir kahramanlýk örneðini yansýtan þehitlikler bulunmaktadýr. Bütün bu þehitliklerin anýsýna da Çanakkale Þehitler Abidesi dikilmiþtir. Bu bölgede çeþitli yerlerde 37 Türk anýtý ve þehitliði, Fransýz, Ýngiliz, Avustralya ve Yeni Zelanda’ya ait 33 anýt ve mezarlýk bulunmaktadýr.


Ýlk Þehitler Anýtý ve Þehitliði (Gelibolu)

Seddülbahir Kalesi önünde, Cephanelik Þehitliði adý ile de isimlendirilen Ýlk Þehitler Anýtý 3 Kasým 1914’de Ýtilaf Devletleri donanmasýndan 6 kruvazörün açtýðý bombardýman sýrasýnda bir bombanýn kale içindeki cephaneliðe isabeti sonucu meydana gelen infilakta ölen 5’i subay 81’i er olmak üzere savaþta ilk canlarýný veren 86 þehidimizin anýsýna 1986’da düzenlenmiþtir.

Seddülbahir Kalesi komutaný Yzb. Þevki, Komutan muavini Üstðm.Cevdet ile takým komutanlarý Üstðm.Rýza ile Tðm. Eþref burada yatmaktadýrlar.

Sekizgen mermer bir kaide üzerinde yukarýya doðru incelen mermerden anýtýn arkasýnda kalede patlayan cephaneliði sembolize etmek için de yine mermerden bir kale burcu yapýlmýþtýr. Bu anýt ve þehitliðin etrafý geniþ bir duvar ile çevrelenmiþ ve içerisi de çimlenmiþtir.




Akbaþ Þehitliði (Eceabat)

Çanakkale, Eceabat ilçesi’nin Yalova Köyü giriþinde bulunan bu anýt 7.tümenden þehit düþenlerin anýsýna 1945 yýlýnda dikilmiþtir. Þehitlikte, Þehit Binbaþý Ali Zeynel Abidin ve 18 asker elbiseleri ile gömülüdür.


Havuzlar Þehitliði (Gelibolu)

Kerevizdere’de 21 Haziran 1915’te þehit düþen askerlerin anýsýna mermerden iki katlý bir kaide üzerine yukarýya doðru incelen, obelisk þeklinde bir anýt yapýlmýþtýr. Çanakkale Þehitlerine Yardým Derneði tarafýndan 1961-1962 yýllarýnda yaptýrýlan anýtýn çevresinde þehitlerin kemikleri toplanarak bir araya getirilmiþ, anýtýn üzerine de askerlerin isimleri yazýlmýþtýr.

Ýtilaf Devletleri komutaný General Hamilton 27 Nisan 1915’te baþlattýðý taarruzda kýyýlara hakim olmuþ ve tepeleri ele geçirmiþtir. Bunu önlemek üzere karþý taarruzda altý bin kiþi þehit olmuþ, Fransýzlarýn kayýplarý da 2.500’ü bulmuþtur.

Zýðýndere Sargý Yeri Þehitliði (Gelibolu)

Seddülbahir’e 4 km. uzaklýkta Zýðýndere Plaj Mevkii ile kuzeyindeki Sargýyeri Mevkii arasýndaki uzun dere yataðý, Çanakkale Savaþlarý’nda en kanlý çatýþmalarýn geçtiði bölgedir. Dere yataðýnýn kýsmen korunaklý olmasý dolayýsýyla burasý her iki taraf için de çok önemliydi. Bunun için birkaç metreyi ele geçirmek için binlerce asker burada hayatýný kaybetmiþtir.

General Hamilton Zýðýndere’de baþarýya ulaþamayýnca 28 Haziran’da Zýðýndere’den taarruza baþlamýþ, gemilerden açýlan top atýþlarý karþýsýnda bölgede sýkýþan orduya takviye olarak gönderilen 11. ve 6. tümenler ile taarruz güçlükle durdurulabilmiþtir. Her iki tarafýn da çok kayýp vermesine raðmen istenilen sonuç elde edilememiþtir. Bu bölgedeki çatýþmalar Seddülbahir bölgesindeki savaþlarýn noktalandýðý yerdir. Müttefik kuvvetleri geri çekilirken de en son bu bölgeyi boþaltmýþlardýr.

Zýgýndere’nin giriþinde plajýn hemen arkasýnda Ýngilizlerin su sýkýntýsýný karþýlamak için açtýklarý demir konstrüksiyonlu bir kuyu halen durmaktadýr. Kuyunun bileziðinde bunu açan mühendislerin isimleri yazýlýdýr.

Zýgýndere ile Alçýtepe arasýnda, Alçýtepe’nin 1 km. batýsýnda bulunan Sargý Yeri Þehitliði savaþýn bitiminde yapýlmýþtýr. Bu þehitlik 1995’de yenilenerek 30 Temmuz 1995’de açýlmýþtýr. Seddülbahir bölgesindeki savaþlarda yaralanan askerler burada tedavi görürken, Ýngiliz donanmasýnýn bombardýman ve saldýrýsýna maruz kalarak þehit olmuþlar ve topluca buraya gömülmüþlerdir. 1995’deki düzenlemede toplu mezarlardan çýkarýlan kemikler burada muntazam bir þekilde gömülmüþ ve künyeleri olanlarýn da isimleri üzerlerine yazýlmýþtýr. Burada 60’ý subay olmak üzere 300 þehit gömülüdür. Þehitlikte normal insan boyutunda, mermer kaide üzerinde bronzdan, kucaðýndaki yaralý bir askeri kýzgýn güneþten korumak için elini yukarýya kaldýrmýþ bir askeri gösteren anýt bulunmaktadýr.


57. Piyade Alayý Þehitliði (Gelibolu)

Çanakkale Savaþý sýrasýnda Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinin çýkartma yaptýklarý Anzak Koyu ile Conk Bayýrý arasýndaki alan strateji yönünden son derece önemli idi. Bu yüzden buradaki savaþlarda her iki tarafta çok kayýp vermiþlerdir. Siperlerin birbirlerine 5 m. kadar yaklaþtýðý bu yer savaþlar boyunca en fazla ateþ altýnda kalan bölge idi. Karþýlýklý bomba saldýrýlarý ve süngü hücumlarý burada yoðunlaþmýþtýr.

Mustafa Kemal’in komutasýndaki 19.Tümen’in 57.Alay’ý müttefik çýkartmasýnýn ilk gününden itibaren Anzak (Avustralian and New Zeland Army Corps kelimelerinin baþ harflerinin birleþtirilmesidir) askerlerinin Arýburnu cephesindeki ilerleyiþini durdurup geri püskürtmüþtür. Komutanlarý da dahil olmak üzere birkaç gazi haricinde bütün alayýn komutan, subay ve erlerin þehit olduðu, Bomba Sýrtý denilen bu yer Kültür Bakanlýðý’nca 1992’de yeniden düzenlenmiþtir.

Burada yatan þehitlerin en küçüðü 9 yaþýndaki Saka Çocuk’tur. Ayrýca 57.Alay’ýn Ýstanbullu Rum Doktoru Yüzbaþý Dimitroyati, Alay Ýmamý Konyalý Hasan Fehmi Efendi ile beraber burada gömülüdür. Alay’ýn komutaný Yarbay Manastýrlý Hüseyin Avni Bey’in mezarý parmaklýkla çevrili küçük bir alanýn ortasýndadýr. Mermerden yapýlmýþ olan bu mezarýn baþýndaki bir yazýtta kýsaca savaþ hakkýnda bilgiler verilmektedir. Mezarýn ayakucu tarafýnda dikdörtgen bir kaide üzerinde mermerden yapýlmýþ Alay Sancaðý bulunmaktadýr.

Avustralya’nýn Melburn Müzesi’nde sergilenen ve 57.Alaya ait olduðu iddia edilen bir Sancaðýn altýndaki plakette þunlar yazýlýdýr:

“ Bu Alay Sancaðý Gelibolu savaþ alanýndan getirtilmiþtir,ama esir edilmemiþtir. Türk Ordusu’nun geleneklerine göre bir alayýn sancaðý, alayýn son eri ölmeden teslim edilemez. Bu sancak, sonuncu muhafýzýn da altýnda ölü olarak yattýðý bir aðacýn dalýna asýlý olarak bulunmuþtur. Kahramanlýk timsali olarak karþýnýzda duran bu Türk Alayý Sancaðýný selamlamadan geçmeyin.”

Þehitliðin giriþ kapýsýnýn sað tarafýnda yüksekçe bir kaide üzerinde bronzdan yapýlmýþ heykelde ihtiyar bir gazi, bir kýz çocuðunu elinden tutmuþ içerideki mezarlara sanki bakýp konuþuyormuþ gibi canlandýrýlmýþtýr. Bu heykelde tasvir edilen gazi Çanakkale’de savaþmýþ Hüseyin Kaçmaz isimli biri olup, elinden tuttuðu kýz çocuðu de Eylül adýndaki torunudur.

Anýtýn ve þehitliðin 1993’deki açýlýþýnda hayatta kalmýþ Anzac askerlerinden Jaen Ryan ile bu gazimiz üniformalarýný deðiþtirirler. Ne yazýk ki bir yýl sonra her iki gazi de ölmüþtür. Bir söylenceye göre; Alay Komutaný Hüseyin Avni Bey aldýðý hücum emrini yerine getirmek üzere son kalan taburu ile hücum hazýrlýklarý içinde bulunduðu gece kýsa bir uyku sýrasýnda Kanlýsýrt eteklerinde beyaz kümeler görür. Uyandýðýnda Tabur komutanýna bu rüyayý anlatýr ve “Bunlar nedir evladým?” der. Tabur komutanýnýn cevabý ise þöyledir: “ Komutaným o beyaz kümeler bu sabah gün doðmadan þehitlik mertebesine ermek için hücuma kalkacak Mehmetçiklerin iç çamaþýrlarýdýr. Her bir Mehmetçik þehit olabilmek için temiz çamaþýrlarýný giymiþ salimen dönersek diye üzerlerinden çýkanlarý yýkayýp çalýlýklar üzerine sermiþlerdir.”
Bu rüyanýn ertesi günü ise alaydan hiç kimse sað kalmamýþ, su taþýyan saka çocuðundan komutanýna kadar hepsi þehit olmuþtur.


Arýburnu Þehitliði ve Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu’daki þehitlik giriþinin karþýsýna yüksek mermer bir platform üzerine Arýburun Þehitliði’nin anýtý yerleþtirilmiþtir.Yukarýya doðru küçülen üç katlý anýtýn her cephesinde yuvarlak kemerli, üzeri sekizgen mermerden sivri bir külahla örtülüdür.

Çanakkale Savaþlarý’nda Arýburnu bölgesinde yaþamýný yitiren 608 þehidin anýsýna yapýlan bu anýt ve þehitlik 12 Aralýk 1992’de açýlmýþtýr. Burada yapýlan bir kazýda boynundaki künyesinden Ýngiliz Yzb.Wolters ile 57.Alay 6 bl.komutaný Erzincanlý üsteðmen Mustafa Asým Bey’in iskeletleri yan yana silahlarý ve mataralarý ile birlikte bulunmuþtur. Bu iki þehir þehitliðin içerisindeki anýtýn önüne bulunduklarý þekilde gömülmüþlerdir. Bu iki þehidin aileleri bulunmuþ ve 1993 yýlý baþýnda þehitlikte buluþturulmuþtur.


Conkbayýrý Anýt ve Mezarlarlýðý (Gelibolu)

Çanakkale Savaþlarý sýrasýnda 25 Nisan 1915 günü Anzak Koyu’na çýkartma yapan Anzaklar, kendisine çekilme emri verildiði halde bu emri dinlemeyen Mustafa Kemal (Atatürk) tarafýndan Conkbayýrý’nýn güney eteklerinde durdurulmuþtur. Atatürk, cephanesi biten ve geri çekilmeye baþlayan askerleri durdurarak “Kurþununuz yoksa süngünüz var” sözünü burada söylemiþtir. Daha sonra 57.Alayý 261 rakýmlý bu tepeye doðru hücuma kaldýrmýþtýr. Akþam saatlerinde de Anzaklarý dar sahil þeridinde sýkýþtýrmýþtýr. Atatürk bu emri vermeseydi Anzaklar yarýmadaya hakim olup Conkbayýrý-Kocatepe bölgesini ele geçirip Eceabat’a kadar inecek ve Ýstanbul yolunu açmýþ olacaklardý. Ertesi günü, 10 Aðustos 1915 sabahý bu bölgede tekrar büyük bir çarpýþma olmuþtur. Bu arada Conkbayýrý’nýn bazý kýsýmlarýný iþgal eden Anzak askerlerine karþý yeni bir saldýrý yapýlarak geri püskürtülmüþlerdir. Anzak kuvvetleri bu hamlelerinde baþarýlý olsalardý bu kez 25 Nisan’da ele geçiremedikleri Conkbayýrý’ný alarak tabyalarý arkadan kuþatacak ve Çanakkale Boðazý’na inerek Ýtilaf Devletleri donanmasýna Ýstanbul yolunu açacaklardý.

Conkbayýrý Anýtý ve þehitliðinin bulunduðu tepede üçü yarým yuvarlak diðer ikisi de biraz daha ileride olmak üzere üzeri yazýlý beþ mermer anýt vardýr. Bunlardan birincisinin üzerinde;

“Mustafa Kemal Atatürk 25 Nisan 1915 sabahý Conkbayýrý’na doðru ilerleyen düþmana karþý 57.Piyade Alayý ile taarruza baþlarken “Ben size taarruzu emretmiyorum ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfýnda yerimize baþka kuvvetler baþka komutanlar kaim olabilir” emri yazýlýdýr.

Mustafa Kemal’in bu sözü üzerine harekete geçen askerler Anzaklarý Cesarettepe’ye kadar atmýþlardýr.

Buradaki ikinci anýtta þu sözler yazýlýdýr.

“10 Aðustos 1915 sabahý Türk karþý taaruzu siperler yakýn olduðundan süngü hücumu ile baþlamýþtýr. Düþman donanma topçusunun yoðun ateþi altýnda cehennemi bir hal alan Conkbayýrý’ndaki muharebeler sýrasýnda gözetleme yerinden bir an bile ayrýlmayan Anafartalar Grup Komutaný Alb. Mustafa Kemalin bir þarapnel misketi ile parçalanan cep saati hayatýný kurtarmýþ ve düþman bu taaruz sonunda Aðýlderesi’ne kadar geri atýlmýþtýr.”

Üçüncü anýttaki yazýt ise þöyledir:

“Düþman kuvvetlerinin,Gelibolu Yarýmadasýnýn en önemli bölgesi ve doruk noktasý olan Conkbayýrý’ný ele geçirerek Türk kuvvetlerini ikiye bölmek ve Çanakkale Boðazý’ný ele geçirmek amacý ile giriþtikleri devamlý saldýrýlarý kahraman Türk askerinin büyük cesaret ve gayretle yaptýðý savunma karþýsýnda baþarýsýzlýkla sonuçlanmýþtýr. Bu bölgede cereyan eden muharebelerde Türk ordusu 9200 þehit,düþman 12 000 kayýp vermiþtir.”

Þehitliðin yanýndaki iki anýttan birincisinde;

“Arýburun’daki düþman kuvvetleri, aldýklarý takviyeler ile daha da güçlenmiþ olarak 6 Agustos günü Conkbayýrý’na doðru yeniden taarruza baþlamýþlardýr. Gece gündüz aralýksýz devam eden kanlý muharebeler sonunda iki taraf da aðýr kayýplar vermiþ ve Türk askeri,düþmaný 9 Aðustos 1915 akþamý Conkbayýrý tepeler hattýna 25 m.mesafede durdurmayý baþarmýþtýr.”

Diðer anýt üzerinde;

“ 19 .Piyade Tümen K.Kur.Yarbay M.K.Atatürk 25 Nisan 1915 günü düþmanýn Arýburun’a çýkartma yaptýðýný öðrenince kendi inisiyatifi ile 57. Piyade Alayýný bölgeye sevk etmiþ,bu arada kýyý örtmesi yapan,cephanesi bitmiþ çok az sayýdaki ere yaptýklarý süngü hücumu ile kazanýlan zaman içinde yetiþen alaya mevzi aldýrarak,düþmaný Conkbayýrý’na ulaþmadan durdurmayý baþarmýþtýr” yazýlýdýr.

Atatürk Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu Conkbayýrý’nýn en tepe noktasýnda, Yeni Zelandalýlar anýtýnýn karþýsýnda Atatürk Anýtý bulunmaktadýr. Atatürk’ün heykeli iki katlý bir platformdan sonra yukarýya doðru hafif daralan oldukça yüksek bir kaide üzerindedir. Kaidede Atatürk’ün 1934’de söylediði þu sözler yazýlýdýr:

“ Bu memleketin topraklarý üzerinde kanlarýný döken kahramanlar!Burada dost bir vatanýn topraðýndasýnýz. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler,Mehmetçiklerle yan yana koyun koyunasýnýz. Uzak diyarlardan evlâtlarýný harbe gönderen Analar! Göz yaþlarýnýzý dindiriniz. Evlâtlarýnýz bizim baðrýmýzdadýr. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat rahat uyuyacaklardýr. Onlar, bu toprakta canlarýný verdikten sonra artýk bizim evlâtlarýmýz olmuþlardýr.” Mustafa Kemal - 1934

Atatürk’ün bu sözleri Avustralya’nýn Queensland þehrinde, baþkanlýðýný Alan J. Campbell’in yaptýðý komitenin yaptýrttýðý ve “Onur Çeþmeleri” adý verilen anýta, Türkçe ve Ýngilizce olarak madeni levha üzerine kazýnýp konulmuþtur. Onur Çeþmelerinin açýlýþý 1 Mart 1978’de Baþbakan J.Bjelke Peersen tarafýndan yapýlmýþtýr.


Atatürk’ün Saatinin Parçalandýðý Yeri Simgeleyen Anýt (Gelibolu)

Çanakkale Savaþlarý sýrasýnda, Conkbayýrý’nda bir þarapnel parçasý Atatürk’ün göðsündeki saate isabet ederek O’nu mutlak bir ölümden kurtarmýþtýr. Bu olayýn geçtiði yerde, bunun anýsýna bir anýt yapýlmýþ ve 25 Nisan 1993’te ziyarete açýlmýþtýr.

Emekli General Cemil Conk’un anlattýðýna göre; þiddetli top ateþi baþladýðýnda Atatürk birden elini göðsüne götürmüþ, o sýrada yanýnda bulunan Yarbay Servet Bey (Em.Tuð.Gen. Servet Yurdatapan) kan sýzýntýsýný görünce telaþlanmýþ bunun üzerine Atatürk elini dudaklarýna götürerek sus iþareti yaparak kimseyi telaþa vermemesini istemiþtir. Akþama doðru Mareþal Liman von Sanders’e kendi kumandasý altýnda yapýlan süngü hücumu hakkýnda bilgi verirken; ”Bütün cephe üzerinde piyademiz, Conkbayýrý’na týrmanmaya çalýþan düþmana benim iþaretimle süngü hücumuna geçti ve düþmaný denize kadar sürdü. Bu esnada benim göðsüme bir mermi parçasý isabet etti. Saatim kýrýldý. Bu saat benim canýmý kurtardý. Müsaade ederseniz bugünkü muvaffakiyetin hâtýrasý olarak bu saati size takdim edeyim” diyerek parçalanmýþ saati Liman von Sanders’e vermiþtir. O da ailesinin soyluluk armasýný taþýyan kendi saatini Atatürk’e uzatmýþ ve bugünün hatýrasýna kabul etmesini istemiþtir.

Liman von Sanders emekli olduktan sonra Münih’de yaþamýný sürdürmüþtür. Bir müddet sonra Milli Savunma Bakanlýðý Liman von Sanders’in ailesine bir mektup yazarak askeri müzeye konulmak üzere bu saatin iadesini rica etmiþler, ancak aile eve giren bir hýrsýz tarafýndan bu saatin çalýndýðý yanýtýný vermiþtir.

Anýt taþtan yuvarlak güllelerin üst üste konulduðu bir platform üzerine yerleþtirilmiþtir.


Kemal Yeri Anýtý ve Atatürk’ün Gecelediði yer (Gelibolu)

Çanakkale Savaþlarý sýrasýnda Conkbayýrý’nýn güneyinde Kocatepe Köyü ile Kanlýsýrt arasýnda kalan ve geniþ bir bölgeyi kontrol altýnda tutabilen yeri Mustafa Kemal 19.Tümen komuta yeri olarak kullanmýþ ve Arýburnu Savaþlarý’ný buradan yönetmiþtir. Atatürk’ün 10 Aðustos 1915 sabahý yapacaðý taarruz öncesi gecelediði yer bir tabela ile belirtilmiþtir. Selvi aðaçlarý arasýnda bulunan bu yer Conkbayýrý ile Kemal Yeri arasýndadýr. Kemal Yeri Abýtý’na da 750 m. uzaklýktadýr.

Þevket Süreyya Aydemir’den öðrenildiðine göre; 10 Mayýs 1915’te buradaki bir çukurda harita üzerinde arazi incelemesi yapan Mustafa Kemal’e o zamanki 3.Kor.Kur.Bþk.Kur.Yb.Fahrettin Bey (sonradan Gnr.Fahrettin Altay) orada ne yaptýðýný sormuþ, Mustafa Kemal de bölgeyi incelediðini ve bulunduðu yerin ismini araþtýrdýðýný söylemiþtir. Bunun üzerine Fahrettin bey “Mademki bir isim bulamadýn buranýn ismi Kemal Yeri olsun” diyerek buraya tarihi ismi vermiþtir.

Kemal Yeri’ne 1982 yýlýnda bir anýt yapýlmýþ ve anýtýn üzerine Atatürk’ün þu sözleri yazýlmýþtýr:

“ Benimle beraber burada muharebe eden bütün askerler kesin olarak bilmelidir ki,bize verilen namus görevini eksiksiz yapmak için bir adým geri gitmek yoktur. Uyku, dinlenme aramanýn, bu dinlenmeden yalnýz benim deðil, bütün milletimizin sonsuza kadar yoksun kalmasýna neden olacaðýný hepinize hatýrlatýrým” M.Kemal Atatürk .


Hastane Bayýrý Þehitliði ve Anýtý (Eceabat)

Eceabat Ýskelesine 1 km. uzaklýkta Hastane Bayýrýnda bulunan þehitlik, savaþ sýrasýnda burada kurulmuþ olan seyyar hastaneye getirilen yaralýlardan hayatlarýný kaybedenlerin gömüldükleri yerdir.

Etrafý alçak bir duvarla çevrili þehitliðin demir parmaklýklý kapýsýndan içeriye girilince çimenler üzerinde üzerleri bayrak þeklinde yapýlmýþ çoðunun adý bilinmeyen þehit mezarlarý vardýr. Merdivenle çýkýlan yüksek mermer bir platformun üzerindeki obelisk þeklindeki anýtýn üst tarafýnda ay-yýldýz bulunmaktadýr. Obeliskin alt tarafýndaki yazýtta þunlar yazýlýdýr:

“Birinci Cihar Harbinde burada Tanrýsýna kavuþan ulu þehitlerimizin ruhuna el-fatiha 1331-1333 (1915-1917)” .

3 Kasým 1914’de Seddülbahir Batarya komutanlýðý yapan Gazi Yzb.Þemsettin Çamoðlu da öldükten sonra kendi vasiyeti üzerine buraya gömülmüþtür.


Hasan - Mevsuf Anýtý Top Bataryasý ve Þehitliði (Merkez)

Çanakkale Boðazý’nýn Anadolu yakasýnda, Eski Çanakkale-Ýzmir yolu üzerindeki Kepez Köyü yakýnlarýnda Hasan Mevsuf Anýtý ve Þehitliði bulunmaktadýr. 18 Mart 1915’de buradaki denize hakim tepenin yamacýnda 2 tane 15’lik ve 3 tane de 5’lik topun bulunduðu topçu bataryasýnýn kumandan ve erlerinin þehit olduklarý bu yere yapýlmýþ olan anýttýr.

Siyah mermer bir kaide üzerinde yukarýya doðru daralan, üzerine tunçtan bir top mermisi konmuþ dört köþe bir anýttýr. Bu anýtýn üzerindeki yazýtta þunlar yazýlýdýr:

“ 22 düþman harp gemisinin zorladýðý Çanakkale Boðazý Türk azmi karþýsýnda geçilemedi. O gün 18 Mart 1915, Türk zaferinin üstün baþarýsýný bu topçu bataryasý göstermiþtir. Burada o gün yurdu için savaþýrken þehitlik mertebesine yükselen batarya Komutaný Ütgm.Hasan ile Tk. K. Tðm.Mevsuf ve dört er yatmaktadýr.”

Batarya Komutaný Ütgm.Hasan Bey için 18 Mart 1915 sabahý, Ýstanbul’dan Çanakkale Müstahkem Mevkii komutanlýðýna bir kýzýnýn dünyaya geldiðini bildiren telgraf gelmiþtir. Bu telgrafý alan Cevat Paþa bataryaya gelmiþ ve Ütðm.Hasan’a :“Bir kýzýn dünyaya geldi. Allah baðýþlasýn, izinlisin” demiþtir. Hasan Bey ise “Komutaným, vatan daha mukaddes, gidemem. Ýsmini Didar koysunlar” cevabýný vermiþ ve ayný gece bütün batarya ve Hasan Bey gemilerden atýlan toplarla þehit olmuþtur.

Anýttan 150 m. kadar ileride denize hakim tepenin yamacýndaki küçük þehitlikte burada þehit olan 6 subay ve erin mezarlarý bulunmaktadýr. Etrafý alçak muntazam bir duvarla çevrili þehitliðin kapýsýna dört basamakla çýkýlmakta olup, kapýnýn iki tarafýna madenden birer top mermisi yerleþtirilmiþtir.


Kumkale Þehitliði (Merkez)


Çanakkale/ Ýntepe yakýnlarýndaki Kumkale Þehitliði 25 Nisan 1915 sabahý Anadolu sahiline çýkan düþman kuvvetlerine karþý koyan ve 28-30 Nisan’da denizden açýlan ateþ sonucu hayatlarýný kaybeden 14. batarya personeli için 1983’te yapýlmýþtýr.

Alçak bir duvarýn çevrelediði þehitliðin içindeki temsili yapýlmýþ mermer mezar taþlarýnda burada þehit olanlarýn isimleri yazýlýdýr.


Gözetleme Tepe Þehitliði ve Anýtý (Gelibolu)

Behramlý’dan Saros Körfezi’ne doðru giderken Alçýtepe’den sonra Çam aðaçlarý içinde Saros Körfezi’ne hakim Gözetleme Tepesi denilen yerdedir.

1939’da yapýlan üç katlý, yukarýya doðru katlarý küçülen beyaz renkte bir anýttýr. Bunun yanýnda sanduka biçiminde isimleri bilinmeyen üç þehidin mezarlarý yan yanadýr.

Yahya Çavuþ Þehitliði ve Anýtý (Gelibolu)

Ertuðrul Koyu’na hakim bir tepede bulunan Yahya Çavuþ Þehitliði ve Anýtýnýn bulunduðu yerde 25 Nisan 1915’te Ertuðrul Koyu’a çýkartma yapan Ýtilaf Kuvvetlerinin 3. Alayýna karþý 26.Alay 3.Tb.10.Bölüðünün 21.Takýmýndan olan, Ezineli Yahya Çavuþ 63 askeri ile savaþmýþtýr. Sabah gün aðarmasýndan batýmýna kadar üç alaya karþý kahramanca dövüþerek þehit olmuþlardýr. Ýngilizlerin Aytepe’yi ele geçirmelerinin ardýndan süngü hücumuna kalkan Yahya Çavuþ ve askerleri burada Ýngiliz hücumunu geciktirmiþ ve savaþýn geleceði üzerinde büyük rol oynamýþtýr. Bu çatýþmadan Yahya Çavuþ ve birkaç askeri sað çýkabilmiþtir.

Bu olayýn anýsýna, Ertuðrul koyuna hakim bir tepede yapýlan anýtta, mermer bir kaide üzerinde Yahya Çavuþ iki yanýnda ellerinde bayrak ve tüfek tutan iki askerin arasýnda canlandýrýlmýþtýr. Mermer kaide üzerindeki plakette ise Yahya Çavuþ’un adý yazýlýdýr.

Çanakkale Þehitler Abidesi ve yanýndaki Þehitlik (Eceabat)

Gelibolu, Seddülbahir’in 3 km. kuzeydoðusunda, Morto Koyu’nun doðusunda denize hakim Eski Hisarlýk Tepe’nin sýrtýnda Ömer Kaptan tepe’si üzerinde yer alan bu anýt bütün Çanakkale Savaþlarý þehitlerinin anýsýna yapýlmýþtýr. Bu anýt, Çanakkale Savaþlarý’nda þehit düþen 253.000 þehidi simgeleyen anýtlarýn en görkemlisidir.

Çanakkale þehitleri anýsýna ilk olarak anýtýn yapýlmasý için Alçýtepe düþünülmüþ ve planlanmýþ, ancak arazinin bozukluðu ve denize uzak oluþundan ötürü bundan vazgeçilmiþ ve bugünkü yerine yapýlmýþtýr. Ýlk kez bu anýtýn yapýlmasý 1944’te kararlaþtýrýlmýþ ve ayný yýl bir yarýþma açýlmýþtýr. Yarýþmayý Y. Mimar Doðan Erginbaþ ve Y.Mimar Ýsmail Utkualan’ýn hazýrladýðý proje kazanmýþ, anýtýn yapýmýna 19 Nisan 1954’te baþlanmýþ ve 21 Aðustos 1960’ta tamamlanarak açýlmýþtýr.

Anýt 25.00x25.00 m. ölçüsünde bir kaide üzerine 41.70 m. yüksekliðinde dört ayak üzerine oturtulmuþtur. Buradaki ayaklar 7.50x7.50 ölçüsünde, 10’ar m. aralýklý olup, giriþte 30.00x30.00 m.lik bir onur holü bulunmaktadýr. Anýtýn ayaklarý üzerinde bulunan rölyefler Kültür Bakanlýðý’nca yaptýrýlarak 27 Kasým 1999’da açýlmýþtýr. Anýt, son derece güzel bir ýþýklandýrma sistemine sahiptir. Bahçesinde bulunan direk yekpare bronzdan olup 25 m. yüksekliðindedir. Bu direk ABD’de yaþayan Nazmi Celal (William Johnson) tarafýndan hediye edilmiþtir. Anýtýn tümü 625 km.lik bir alaný kaplamaktadýr.


Anýtýn orta yerindeki taþ blok burada þehit düþmüþ askerlerin toplu mezarlarýný sembolize etmektedir. Bunun üzerinde Mehmet Akif’in Çanakkale Þehitleri için yazdýðý þiirin ilk mýsrasýna yer verilmiþtir. Ayrýca anýtýn altýnda Çanakkale Savaþý eserlerinden oluþan bir müze açýlmýþtýr. Bu müzede savaþ alaný kroki ve haritalarý ile savaþta kullanýlmýþ mermiler, dürbünler, Anzaklara ait mektuplar, içki, ilaç, karavana kaplarý, sigara tabakalarý ve bazý savaþ araç ve gereçleri sergilenmektedir. Bunlar arasýnda her iki tarafýn birbirlerine açtýklarý ateþ sýrasýnda havada çarpýþan mermiler ile kemiklere saplanmýþ mermi ve þarapnel parçalarý bulunmaktadýr.

Çanakkale Þehitler Anýtý’nýn yanýnda Mayýs 1992’de yapýmý tamamlanmýþ bir þehitlik bulunmaktadýr. Burada üstlerine ay yýldýz konulmuþ, isimleri tespit edilebilen 100 subay ve 398 erin isimleri yazýlýdýr.

Alçýtepe Garnizon Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu, Alçýtepe köyü giriþindeki askeri birliðin içerisinde yer alan bu anýt, yukarýya doðru küçülen üç merdivenle çýkýlan küçük bir platformun üzerindedir. Mermerden yapýlmýþ olan anýtta kare çerçeve içerisinde bronzdan Atatürk’ün büstü ve onun altýnda Atatürk’ün þu sözleri yazýlýdýr:
”Vahdette ve emelde ýsrar eden millet maðrur ve mütecaviz düþmaný gurur ve tecavüzünde nadim Kýlar.” K.Atatürk


Mareþal Fevzi Çakmak Anýtý ve Harp Karargahý (Gelibolu)

Gelibolu Alçýtepe Köyü’nün 2.70 km. doðusunda Mareþal Fevzi Çakmak Anýtý bulunmaktadýr. Çanakkale Savaþlarý’nda 5.Kolordu komutaný olan Mareþal Fevzi Çakmak anýsýna 1941’de yapýlmýþtýr.

Pembe renkli mermerden kare bir kaide üzerinde yukarýya doðru daralan küçük bir sütunun üzerinde bir top mermisi dikine olarak yerleþtirilmiþtir. Bu anýtýn 300 m. uzaðýnda ise, Mareþal Fevzi Çakmak’ýn savaþ karargâhýnýn yerini belirten bir anýt dikilmiþtir. Bu anýt beyaz mermerden olup, beyaz mermerden kare bir kaide üzerinde ikinci bir kare kaide ve onun üzerinde de yukarýya doðru daralan bir dikili taþ þeklindedir. Anýtýn tümü alçak bir duvarla çevrilmiþtir.


Son Ok Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu, Alçýtepe Köyü’nün 500 m.batýsýnda alçak bir duvarla çevrelenmiþ bir alanýn ortasýna üç katlý beyaz mermerden bir anýt yapýlmýþtýr. Kare kaide üzerinde yükselen dikdörtgen anýtýn yan yüzleri þehit Mehmetçiklerin kanlarýný sembolize etmek için kýrmýzý renge boyanmýþtýr. Anýtýn üzerinde ay yýldýz, altýnda dikdörtgen bir çerçeve içerisinde, elinde silahý ile Mehmetçik röliyefi bulunmaktadýr. Bunun altýndaki kitabede ise;

“120 mm.lik Muhasara Bataryasý bu mevziden düþmaný süngü hücumu ile attý ve III. Kirte (Alçýtepe) Zaferini saðladý. 7 Haziran 1915” yazýlýdýr.

Anýtýn iki yanýna uçlarý yukarýya doðru olmak üzere iki top mermisi yerleþtirilmiþtir.


Nuri Yamut Anýtý (Gelibolu)

Alçýtepe Köyü’nün 2,5 km. batýsýnda, Zýðýndere Vadisi’nin üstünde, Saroz Körfezi’ne hakim Silahendaz yamacýnda, 28 Haziran 1915 de Zýðýndere Savaþý’nda þehit düþen askerlerin anýsýna Gelibolu II. Kolordu Komutaný Nuri Yamut tarafýndan yaptýrýlmýþtýr.

Onbaþý Seyit Anýtý ve Rumeli Mecidiye Bataryasý (Gelibolu)

Gelibolu, Kilitbahir yakýnýnda Mecidiye Þehitliðinin karþýsýnda bulunan alandaki bu anýt, Seyit Onbaþý’nýn anýsýna yapýlmýþtýr. Mermer bir kaide üzerine 275 kg.lýk bir mermiyi taþýyan Seyit Onbaþý’nýn bronz heykeli yerleþtirilmiþtir.

Seyit Onbaþý Edremit’in Havran-Çamlýk Köyü’nde 1889 yýlýnda dünyaya gelmiþ, 1909’da askere alýnmýþtýr. Askerliðinin 6.yýlýnda Gelibolu Mecidiye Bataryasýnda topçu eri iken Queen Elizabeth ve Ocean zýrhlýlarýnýn açtýðý ateþ sonucu açýlan çukura baþ aþaðý beline kadar gömülmüþtür. Yanýndaki sýhhiye eri Onu bacaklarýndan çekerek kurtarmýþtýr. O sýrada bataryada bir tane top ve birkaç topçu eri hayatta kalmýþtýr. Gemilerin ateþi devam etmekte iken topun mermiyi kaldýracak olan ****forasý (vinci) isabet aldýðý için parçalanmýþtýr. Bunun üzerine Seyit Onbaþý, 276 kg.lýk mermiyi arkadaþý Niðdeli Ali’nin yardýmý ile sýrtlamýþ ve bu þekilde topun altý basamaðýný çýkarak mermiyi topa sürmüþ ve ateþlemiþtir. Bu atýþla Ocean’a isabet eden mermi gemiyi hareketsiz býrakmýþ ve bir süre sonra da Ocean batmýþtýr. Bundan sonra Türk Müstahkem Mevkileri Komutaný Miralay Cevad Bey (Alb.Cevat Çobanlý) eliyle Ona onbaþý rütbesini takmýþtýr.

Seyit Onbaþý Kurtuluþ Savaþý’na katýlmýþ ve yaralanmýþtýr. Savaþtan sonra Havran’da bir yað fabrikasýnda hamallýk yaparken 50 yaþýnda zatürreeden ölmüþtür. Bugün doðduðu köye, Havran’daki ilkokula ve bir sokaða Onun ismi verilmiþtir. Havran’da top mermisini taþýrken temsil edilen bir heykeli bulunmaktadýr.

Mecidiye Bataryasýnýn bulunduðu yerde o günün anýsýna mermerden bir kaide üzerinde dikdörtgen þeklinde yukarý yükselen Mecidiye Anýtý bulunmaktadýr.


Mehmet Çavuþ Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu Arýburnu, Cesaret Tepe üzerinde; sayýca üstün Anzak kuvvetlerine karþý savunmasýný gösteren ve onlara tepeyi vermeyen Mehmet Çavuþ ve takýmýnýn anýsýna bir anýt yapýlmýþtýr. Bu nedenle de bulunduklarý tepeye “Cesaret Tepe” ismi verilmiþtir. Mehmet Çavuþ’ýn yakýn dövüþte süngüsü kýrýlmýþ, taþ ve yumrukla karþý koyarken de þehit düþmüþtür.

Mehmet Çavuþ Anýtý kare bir kaide üzerine, 3.10 m. yüksekliðinde dört köþe bir sütundur. Kitabesindeki çapraz konmuþ iki kýlýcýn üzerinde de Mehmet Çavuþ’un ismi yazýlýdýr.

Kanlý Sýrt Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu Yarýmadasý’nýn en dar yerinde, Kabatepe ile Conkbayýrý arasýnda kalan kanlýsýrt’ýn doðu ucunda Kanlýsýrt Anýtý bulunmaktadýr. Buradaki Anzak ve Türk siperleri birbirlerine çok yakýn olduklarýndan ötürü ölülerin siperden çýkartýlýp gömülmesi olanaksýzlaþmýþtý. Bu nedenle de burada dökülen kanlardan ötürü Kanlýsýrt ismi verilmiþtir.

Anýt yarý konkav þekilde köfeki taþýndan levha halinde yapýlmýþtýr. Bu anýtýn üzerinde;

“Anzak Kolordusu 6-7 Aðustos 1915’de Anafartalar bölgesine çýkartma yapan 9.Ýngiliz Kolordusunun hedefine ulaþmasýný kolaylaþtýrmak amacýyla 19. ve 16. Tümenlerin savunduðu Arýburun cephesindeki Türk kuvvetlerini yerinde tutmak için taarruz etti. 16. Tümen birlikleri çok çetin geçen çarpýþmalarda 1520 þehit,4750 yaralý vermesine raðmen kanlý sýrtý kahramanca savundu” yazýlýdýr.

Kanlýsýrt’ýn bitiminde saðdaki Ýngiliz Mezarlýðýnýn kenarýnda bir kanal görülmektedir. Deniz tarafýndan çýkartma yapan askerlerin kazdýklarý bu tünel fark edildiðinde patlatýlarak düþmanýn çýkýþýna mani olunmuþtur

Mehmetçiðe Derin Saygý Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu’da Kanlýsýrt’a çýkan düzlükte kucaðýnda yaralý Ýngiliz askerini taþýyan Mehmetçik’in mermer bir kaide üzerinde bronzdan yapýlmýþ bir heykeli bulunmaktadýr. Bu anýt 1995 yýlýnda yapýlmýþtýr.

Çanakkale Savaþlarý’nda Kanlýsýrt’ta birbirlerine yakýn siperlerde yoðun ateþ devam ederken bir Anzak subayý kendi siperlerinin önüne yaralý olarak düþmüþ ve acý içerisinde kývranmaktadýr. Ateþ devam ettiðinden Anzaklar kendi subaylarýna yardým edememiþlerdir. Bu sýrada Türk siperlerinden beyaz bir mendil sallanmýþ ve ateþ kesilmiþtir. Siperden çýkan bir Türk askeri yaralý Anzak subayýna doðru giderek onu kucaklamýþ ve Anzak siperlerine býraktýktan sonra tekrar yerine dönmüþtür. Ardýndan ateþ devam etmiþtir. Bu olayýn geçtiði anda sonradan Avustralya Genel Valisi olan Ütgm. Lord Casey de o siperlerde bulunuyordu. Lord Casey anýlarýnda bu olayý þöyle anlatmýþtýr:

“ Biz Çanakkale yarýmadasýndan Türklerle savaþarak ve binlerce insanýmýzý kaybederek Kahraman Türk milletine ve onun eþsiz vatan sevgisine duyduðumuz büyük takdir ve hayranlýkla ayrýldýk. Bütün Avustralyalýlar Mehmetçiði kendi evlatlarý gibi sever onun mertliði vatan ve insan sevgisi siperlerdeki dayanýlmaz heybeti ve cesareti bütün Anzaklýlarý hayran býrakan yurt sevgisi insanlýðýn örnek alacaðý büyük hasletlerdir. Mehmetçiðe minnet ve saygýlarýmla”.


Kabatepe Arýburnu Sahil Anýtý (Gelibolu)

Conkbayýrý’ndan, Kabatepe sahiline inildiðinde deniz tarafýndaki küçük bir tepenin üzerinde mermerden, konkav þeklinde bir kitabe görülmektedir. Bu kitabede ;

“ 27. Piyade Alayý’nýn 8.Bölüðünden 1.Takým,25 Nisan günü sabaha karþý Arýburun kýyýlarýna çýkan Anzak Kolordusunun 1.500 kiþilik ilk kademesine aðýr kayýplar verdirerek kýyýnýn dik yamaçlarýna sýðýnmak zorunda býrakmýþtýr. Ýþte bu anýt o kahraman takýmýmýzýn anýsýna dikilmiþtir . Tk. Komutaný Atðm. Muharremdir.”


Damakçýlýk Bayýrý Anýtý ( Gelibolu )

Gelibolu’da Anzak Koyu ile Anafartalar arasýndaki yamaçta mermer üzerine yazýlmýþ bir yazýt bulunmaktadýr. Bu kitabede;

“ Anafartalar Grup K.Alb.Mustafa Kemal 7.Tümeni 9 Aðustos 1915 günü Damakçýlýk Bayýrýna taaruz ettirerek Anzak kolordusunun,9.Ýngiliz Kolordusu ile iþbirliðini ve Kocaçimentepe yönünde belirecek tehlikeyi önledi.”


Yusufçuk Tepe Anýtlarý (Mestantepe) (Gelibolu)

Gelibolu Conkbayýrý’nýn kuzeyinde Küçükanafartalar köyü yakýnýnda 70 m.yüksekliðindeki Tusufçuk Tepe’de Yusufçuk Tepe Anýtlarý bulunmaktadýr.

Çanakkale Savaþlarý sýrasýnda Anzaklar 9-10 ve 21 Aðustos 1915’te bu tepeyi almak için uðraþmýþlar ancak, büyük bir direniþle karþýlaþmýþlardýr. Burada yapýlan savunma ile Büyükanafartalar yolu Anzaklara kapatýlmýþtýr. Yusufçuk tepe’de yapýlan bu savaþ sonunda Anzaklar 5.300, Türkler de 2.600 kayýp vermiþlerdir.

Yakýnýnda Ýngiliz mezarlýðýnýn bulunduðu bu tepede Conkbayýrý’nda olduðu gibi konkav mermerden üç anýt bulunmaktadýr. Bunlardan birincisinin üzerinde;

“Arýburun cephesindeki Türk kuvvetlerini kuþatmak için 7 Aðustos 1915 günü Anafartalar limanýna çýkan düþman kuvvetleri zayýf gözetleme birlikleri karþýsýnda Ýsmailoðlu ve Yusufçuk tepelerine kadar ilerledilir.”

Ýkinci anýttaki kitabede;
Anafartalar Grubu Komutaný albay M. Kemal’in komutasýndaki Türk kuvvetleri 9-12 Aðustos 1915’te, I.Anafartalar Muharebesi’nde düþman kuvvetlerini yenerek ,onlarý Kireçtepe ve Mestantepe hattýna attý.”

Üçüncü anýttaki kitabede;
Ýki tarafýn daha büyük kuvvetleriyle 21-22 Aðustos 1915 günü yapýlan II. Anafartalar Muharebesi sonunda düþmanýn Sivritepe ve Mestantepe hattýnda taarruz gücü kýrýldý. Bu muharebelerde Türkler 8.155 þehit,düþman ise 19.850 kayýp verdi.” Yazýlýdýr.


Kireçtepe Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu’da Anafartalar’dan Saros Körfezi’ne doðru giden yol üzerinde, Anafartalar’a 20 km. uzaklýkta, mermi kovanlarý ile çevrelenmiþ, þehit mezarlarýnýn yanýnda Kireçtepe Anýtý bulunmaktadýr. Bu anýttaki taþtan konkav kitabede;

“ 6-8 Aðustos 1915’te Gelibolu ve Bursa Jandarma Taburlarýnýn kahramanca çarpýþan üç bölüðü,iki tugay gücüne ulaþan Ýngiliz kuvvetlerini Karakol Daðý ve Kireçtepe’de durdurup Anafartalar grubunun kuzey yanýný korumuþtur.” Yazýlýdýr.


Büyük Kemikli Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu’dan Kireçtepe’ye giden yolun yakýnýnda Büyük Kemikli Anýtý bulunmaktadýr. Bu anýtýn kitabesinde:

“ 1915 yýlýnýn 25 Nisan sabahý Arýburun’a, 6-7 Aðustos gecesinde Anafartalar limanýna çýkan düþman kuvvetleri aylar süren muharebelerden sonra Gelibolui yarýmadasýndaki Türk savunmasýnýn geçilemeyeceðini anlayarak 20 Aralýkta bu cepheleri boþalttý." Yazýlýdýr.



Namazgah Þehitliði (Biga)

Biga ilçesinin Hamdibey Mahallesi’nde 1915’te Biga’da 1.850 yataklý Harp Hastanesi’ne aðýr yaralý olarak getirilirken þehit olan 173 subay ve erin mezarlarý bulunmaktadýr.

Þehitliðin etrafý alçak bir duvarla çevrili olup mezarlarýn baþ taþlarý Çanakkale Savaþý’ndaki askerlerin giydiði “kabalak” denilen þapkalarý þeklinde yapýlmýþtýr. Bu anýtta:

“Bu makbere 1914 senesinde harpte tahur olan Harb-i Umuminin Çanakkale Savaþ Meydanýnda yaralanmýþ ve nakil eyledikleri Biga Harp Hastahanesinde ve asýl karabý yezdan olmuþ 173 er konmuþtur. Zahir-Sen bugünkü hayat ve saadetini bu mübarek þehitlere medyunsun. Minnet borcunu unutma 1914 canlarý pahasýna bizlere bu vatan topraklarýný armaðan eden kahraman þehitlerimizin ruhlarý þadolsun.” Yazýlýdýr.



Lone Pýne Anýt ve Mezarlýðý (Tek Çam Anýtý) (Gelibolu)

Gelibolu Kanlýsýrt’ta, burada bulunan tek çam aðacýndan dolayý Tek Çam Anýtý isimi ile de adlandýrýlan bu þehitlik, yarýmadanýn en büyük Avustralya Anzak mezarlýðý olup kilise þeklindedir. Bu anýta Tek Çam denilmesinin nedeni 6.Aðustos.1915’te bu sýtlarý ele geçiren Anzaklar bir tek çam aðacý ile karþýlaþmýþlardýr. Tepeyi savunan Türkler siper hazýrlamak ve gözetleme ile ateþ sahasýný daha iyi konuma getirebilmek için aðaçlarý kesmiþ ve bir tek çam býrakmýþlardýr. Arýburnu Savaþlarý’na katýlan bir askerin “Tek Çam” ismi ile bestelediði bir þarký Ýngiliz askerleri tarafýndan çok sevilmiþtir.

Tek Çam Anýtýnda 4.228 Avustralya, 708 Yeni Zelanda askeri temsil edilmektedir. Mezarlýkta ise kimliði belirlenememiþ 1.167 kiþinin mezarý bulunmaktadýr. Anýtýn yüksekliði 16 m.dir. Savaþa katýlan bütün subay ve erlerin isimleri, mezarlarý bulunamamýþ olanlar da dahil olmak üzere anýtýn kaidesindeki mermer kitabede yazýlýdýr.


Helles Anýtý (Gelibolu)

Batý kaynaklarýnda Gelibolu Yarýmadasý’nýn uç kýsmýna, bugünkü Seddülbahir bölgesine Hellespoint ismi geçmektedir. Grek mitolojisine göre Kral Athamas’ýn kýzý Helen altýn post üzerinde Kafkasya’ya gitmek için boðazý geçerken düþüp boðulmuþ ve bu yüzden de buraya Helespoint ismi verilmiþtir. Çanakkale Boðazý’nýn giriþinde bulunan Ýngiliz anýtý bu nedenden ötürü Helles Anýtý ismini almýþtýr. Bu anýt Ýngilizlerin (18.905) Avustralyalý (248) Hintli (1.530) Gelibolu’da kaybettiði 20.763 askerini temsil etmektedir.

Ýngilizlerin 29.Kraliyet Deniz Tümeninin karaya çýktýðý Teke Koyu’na hakim Gözcü Baba Tepesi üzerindeki bu anýt 36 m. yüksekliðinde olup, iki kademeli bir kaide üzerine kesme taþtan yapýlmýþtýr. Anýtýn projesini J.Burnet yapmýþtýr. Anýtýn üzerinde bir de kitabe bulunmaktadýr.

Yeni Zelanda Anýtý ve Þehitliði (Gelibolu)

Gelibolu Conkbayýrý’ndaki Yeni Zelanda (Anzak) Anýtý burada ölen 4.223 Avustralyalý, 709 Yeni Zelandalý askerin anýsý için dikilmiþtir. Çanakkale Savaþlarý’nýn en þiddetli geçtiði bu yere 25 Nisan 1915’te Anzaklar çýkarma yapmýþ ve çevreyi ele geçirmiþlerdir. Ancak kýsa bir süre sonra Türkler buraya yeniden hakim olmuþlardýr. Buradaki Türk siperleri 6 Aðustos 1915’te beþ gün beþ gece süren þiddetli bir bombardýmanýndan sonra Anzak tugayýnýn eline geçmiþtir.

Yeni Zelanda Anýtýnýn önündeki kapýdan küçük bir þapele girilmektedir. Bu kapýnýn üzerinde taþ rölyef halinde büyük bir haç yapýlmýþtýr. Anýt Lone Pine Anýtý gibi çan kulesi þeklinde kesme taþtan çok köþeli bir anýttýr.
Çanakkale Savaþlarý’nýn en þiddetli geçtiði bu yer bölgenin en büyük Anzak þehitliði olup, her yýl 24-25 Nisan günü Avustralya ve Yeni Zelandalýlar tarafýndan ziyaret edilmekte ve törenler düzenlenmektedir.

Fransýz Anýt ve Mezarlýðý (Gelibolu)

Gelibolu’da Hamzakoy’a karþý Morto Koyu’nun kuzeyindeki yamaçta Keþan Caddesi üzerinde Fransýz Mezarlýðý bulunmaktadýr. Bu mezarlýk geniþ bir avlu ve avlu bitimindeki çan kulesi þeklindeki bir anýt ve Fransýz þehitlerinin mezarlarýndan oluþmaktadýr. Mezarlýk 1854 Kýrým Savaþý sýrasýnda ölen Fransýz askerleri için yapýlmýþtýr.Mezarlarýn ****l haçlarý ortasýndaki kare plaketlere ölenlerin isimleri yazýlmýþtýr. Burada 3.236 mezar bulunmaktadýr. Mezarlýktaki anýtýn kaidesine Victor Hugo’nun bir mýsraý yazýlýdýr:

“Zafer ebedi Fransa’mýza
Övgüler onun için ölenlere
Þehitlere,kahramanlara,güçlülere
Onlardan ilham alanlara
Ve yaþadýklarý gibi ölecek olanlara”

Kýrým Savaþý’nda Osmanlýlar ile birlikte müttefik olan Fransýz ve Ýngilizler Gelibolu’ya asker çýkarmýþ ve Trakya üzerinden Kýrým’a gitmiþlerdir. Mezarlýðýn alt bölümündeki küçük bir bina içerisinde savaþta ölmüþ Fransýz askerlerinin kemikleri bulunmaktadýr. Fransýz mezarlýðý Ýstanbul Fransýz Baþkonsolosluðunun kontrolü altýnda bulunmaktadýr.


V.Beach Mezarlýðý (Gelibolu)

Gelibolu Ertuðrul Koyu’ndaki yamacýn önünde bulunan bu mezarlýk, savaþta burada ölen Ýngiliz askerlerine aittir. Ýngilizler burada ölen askerleri için bu mezarlýðý yaptýrmýþ ve koya da V.Beac ismini vermiþlerdir.
Çanakkale savaþlarý sýrasýnda karadan buraya geçemeyeceðini anlayan Ýngilizler Ertuðrul Koyu’na çýkartma yapmýþlardýr. Ýngilizler 26.Alayýn 3.Taburunun direniþi ile karþýlaþmýþlar 48 saat boyunca 12 Ýngiliz taburu ve onlarý denizden destekleyen 10 savaþ gemisine raðmen Ýngilizler yerlerinde kalarak ilerleyememiþlerdir.


Lancashire Landing Mezarlýðý (Gelibolu)

Gelibolu Teke Koyu’ndaki dere boyundan 500 m. içeride, Karacaoðlan Tepesi’nin doðu yamacýnda Ýngilizlerin Lancashire Landing Mezarlýðý bulunmaktadýr.


Pink Farm (Pembe Çiftlik) Mezarlýðý (Gelibolu)

Gelibolu Teke Koyu’ndan 500 m. içeride Pink Farm Mezarlýðý bulunmaktadýr. Çanakkale Savaþlarý’nda Ýngilizler Teke Koyu’na yaptýklarý çýkarmada büyük bir direniþle karþýlaþmýþlardýr. Ýngilizlerin 4 taburu burada 25 Nisan 1915 sabahý 26.Alayýn 12.Bölüðü tarafýndan 48 saat boyunca durdurulmuþtur. Bu çýkarma sýrasýnda Ýngilizler de büyük kahramanlýk göstermiþ, altý Ýngiliz askerine “Victoria Cross” niþaný verilmiþtir. Ýngilizlerin “W.Beach “ adýný verdikleri bu yerde ölenler için bu mezarlýk yaptýrýlmýþtýr.


Baby 700 Anzak Þehitliði (Gelibolu)

Kýlýçbayýrý tepesindedir. Beyaz kesme taþtan alçak ve kademeli ,üzerinde haç olan bir küçük anýttýr. Ön tarafýndaki çimenlerin üzerindeki mermer plaketli mezarlarda þehitlerin isimleri ve doðum tarihleri yazýlýdýr.


Canterbury Mezarlýðý (Gelibolu)
Arýburnu yolunun doðusunda bulunan Ýngiliz mezarlýðýdýr.


Outpost Mezarlýðý (Gelibolu)
Suvla yolunun doðusunda, Þapka Tepe’nin eteðindedir,


Embarkation (Tahliye Ýskelesi) Mezarlýðý (Gelibolu)
Suvla yolunun batýsýnda Çatlak Derenin aðzýndadýr.


Hill 60 Mezarlýðý (Gelibolu)
Bomba Tepe’nin güneybatýsýnda,Tahliye Ýskelesi yakýnýndadýr.


Hemþire Erika’nýn Mezarý (Eceabat)

Çanakkale Savaþýnda 26 Eylül 1915’te ölen Alman Hemþire Erika’nýn mezarý Yalova Köyü mezarlýðýndadýr. Hemþire Erika’nýn mezarýnýn etrafý demir parmaklýkla çevrili olup, üzerinde Türkçe ve Almanca kitabesi bulunmaktadýr:
“Ýfayý vazife esnasýnda Türk yaralýlarý tedavi ederken top mermisi ile ölen Doktor Ragýp Bey’in ebedisi Alman Madam Hemþire Erika. 26 Eylül 1915.”

Kalafat Mehmet Paþa Mezarý (Gelibolu)

Sadrazam Kalafat Mehmet Paþa’nýn mezarý Gelibolu’da Fener Meydaný’ndadýr. Kalafat Mehmet Paþa Yeniçeri Aðasý iken 1778’de Sadrazam olmuþ, bir yýl sonra da görevden alýnarak Bozcaada’ya sürülmüþtür. Bir süre sonra Hanya Muhafýzlýðýna tayin edilmiþse de görevden affýný ve Gelibolu’ya yerleþmek için izin istemiþtir. Halil Hamid Paþa’nýn sadrazamlýðý sýrasýnda vezirlik rütbesi ile Belgrat Muhafýzlýðýna gönderilmiþtir. Daha sonra emekliliðini isteyerek Gelibolu’ya yerleþmiþtir. Burada 1782 yýlýnda ölmüþ ve Gelibolu’da gömülmüþtür.




Emir Ali Baba Mezarý (Gelibolu)

Emir Ali baba’nýn mezarý Hamzakoy’da Sinan Paþa Türbesine 150 m. uzaklýkta yol kenarýndadýr. Emir Ali, Osmanlýnýn ilk Kaptan-ý Deryalarýndan ve Orhan Gazi'nin komutanlarýndan olup, Ýmralý adasýný fethetmiþtir. Bundan dolayý adanýn ismi de Emir Ali’dir. Emir Ali ismi zamanla Ýmralý’ya dönüþmüþtür.

Türbe dört köþe kare planlý olup, ön kýsmýnda yere kadar uzanan demir parmaklýklý bir penceresi vardýr. Bu pencere üzerinde de kitabesi yer almaktadýr:
“Kaptan-ý Derya Ali Baba Türbesi - Hicri 758 (1356)” yazýsý bulunmaktadýr.


Namýk Kemal’in Mezarý (Gelibolu)

Gelibolu Bolayýr’da bulunan Namýk Kemal’in mezarý Gazi Süleyman Paþa Türbesi'nin hemen yanýnda, ayný bahçe içerisindedir. Namýk kemal 9 Temmuz 1872’de Gelibolu’ya mutasarrýf olarak atanmýþ 5,5 ay bu görevde kalmýþtýr.

Namýk Kemal’in mezarýnýn projesini Tevfik Fikret çizmiþ, Sultan II.Abdülhamid tarafýndan da yaptýrýlmýþtýr. Mezar oldukça sade mermerdendir. Etrafýnda zincirlere baðlý sekiz yuvarlak sütun bir daire olarak sýralanmýþtýr. Sandukasýnýn baþ taþýnda fes, sandukanýn yanlarýnda kabartma halinde geometrik motifler, ön kýsmýnda da “Elfatiha, Namýk Kemal Bey merhumun kabridir. Veladeti 1256 (1840)’da Tekirdað'ýnda, vefatý 1306 (1888) Sakýz'da” yazýlýdýr.


Piri Baba Anýtý (Gelibolu)

Gelibolu Ulu Cami yakýnýnda Piri Baba’nýn anýtý küçük bir bahçe içerisinde olup, dört köþe bir sütun þeklindedir. Bu sütunun ön tarafýnda Piri Baba’nýn ismi, altýnda da “Ey Türk bu yiðitleri selamla. Gelibolu'nun fethinde bulunan ve canýný devleti uðruna feda eden PÝRÝ BABA h.787 (1385) diðer yüzünde ise, Gelibolu'yu kurtaran, Canlarýný veren TÜRK yiðitler burada yatýyor h.787 (1381)” yazýlýdýr. Ancak, anýtýn ön ve arka yüzündeki bu tarihler birbirini tutmamaktadýr. Bu taþlar buraya sonradan konulmuþtur.

Ajouter un commentaire

Vous utilisez un logiciel de type AdBlock, qui bloque le service de captchas publicitaires utilisé sur ce site. Pour pouvoir envoyer votre message, désactivez Adblock.

Créer un site gratuit avec e-monsite - Signaler un contenu illicite sur ce site